સંકેત પંડ્યા – એડિટર
કોંગ્રેસ પાર્ટીના ઈતિહાસમાં 52 વર્ષ બાદ મલ્લિકાર્જુન ખડગેના રૂપમાં બીજા દલિત અધ્યક્ષની એન્ટ્રી થઈ છે. ખડગેએ 7897 મત મેળવીને તેમના પ્રતિસ્પર્ધી શશિ થરૂરને હરાવ્યા, જ્યારે થરૂર માત્ર 1 હજાર મતો પર જ સીમિત રહ્યા હતા. પાર્ટીના 137 વર્ષમાં આ છઠ્ઠી વખત છે જ્યારે અધ્યક્ષ પદ માટે ચૂંટણી થઈ છે.
આ વખતે આ ચૂંટણીઓની ખાસ વાત એ હતી કે ગાંધી પરિવારમાંથી કોઈ ઉમેદવારી માટે આવ્યું નથી. વાસ્તવમાં ગાંધી પરિવારે દેશમાં આઝાદી પહેલા ઘણી વખત આ ઐતિહાસિક પાર્ટીની કમાન સંભાળી છે. મલ્લિકાર્જુન ખડગે છેલ્લી ઘડીએ પ્રમુખ પદ માટે આ ચૂંટણી જંગમાં ઉતર્યા હતા. પછી આ પદ માટેના તેમના દાવા સાથે એ પણ નક્કી થઈ ગયું હતું કે તેઓ આ ચૂંટણીમાં શશિ થરૂર પર વિજય મેળવશે અને એ વાત સાચી સાબિત થઈ.
ખડગેની વૃદ્ધાવસ્થા સાથે, ભવિષ્યમાં રાજકારણમાં તેઓ રાહુલ ગાંધી માટે પડકારરૂપ બને તેવી કોઈ શક્યતા નથી, તેથી તેમને આ પદ માટે પસંદગીના ઉમેદવાર તરીકે પણ જોવામાં આવ્યા હતા. આ સાથે કોંગ્રેસ પક્ષને વફાદાર એવા આ નેતા પર હાઈકમાન્ડનો વિશ્વાસ પણ જગજાહેર છે. આટલી બધી વિશેષતાઓમાંથી, પાર્ટી આગામી રાજ્યની વિધાનસભા અને લોકસભાની ચૂંટણીમાં ખડગેની દલિત હોવાના ગુણનો લાભ લેવાનું વિચારી શકે છે.
મલ્લિકાર્જુન ખડગેને કોંગ્રેસ પાર્ટીના બીજા દલિત અધ્યક્ષ તરીકે પણ તાજ પહેરાવવામાં આવ્યો છે. 80 વર્ષીય ખડગે બાબુ જગજીવન રામ બાદ પાર્ટીના બીજા દલિત અધ્યક્ષ બન્યા છે. બાબુ જગજીવન રામ 50 વર્ષ પહેલા 1970 થી 1971 સુધી દલિતના પ્રમુખ તરીકે આ પદ પર હતા. દક્ષિણના કર્ણાટક રાજ્યના વતની, ખડગે પાર્ટીના મહત્વના દલિત નેતા તરીકે એક અલગ ઓળખ ધરાવે છે. તેમણે આ રાજ્યમાં પાર્ટીને મજબૂત કરવામાં કોઈ કસર છોડી નથી.
તેમની છબી પણ ખૂબ જ સ્વચ્છ અને પ્રામાણિક નેતાની છે જે પક્ષ માટે અવાજ ઉઠાવે છે. પાર્ટીની અંદર પણ તેમને કોઈની સાથે અણબનાવ નથી. જો કે ગાંધી પરિવાર સિવાય પાર્ટીના સામાન્ય કાર્યકરો સાથે તેમનો બહુ સંબંધ નથી. તેના પર પણ દલિત કોંગ્રેસના નેતાઓ માની રહ્યા છે કે તેમના અધ્યક્ષ પદ પર હોવાના કારણે પાર્ટીના પછાત અને દલિત સમાજના લોકો પાર્ટીમાં પાછા આવી શકે છે.
અહીં એ પણ નોંધનીય છે કે ખડગે ભલે દલિત સમુદાયના હોય, પરંતુ દક્ષિણ ભારતની બહાર તેમનો આધાર ઘણો ઓછો છે. ઉત્તર ભારતમાં તે કેટલી અસર કરી શકશે તે અંગે અનુમાન લગાવવું કે કહેવું ખૂબ જ વહેલું છે, કારણ કે રાજકારણ ક્યારે વળશે તે કોઈ કહી શકતું નથી.
હાલમાં બીએસપી સુપ્રીમો માયાવતીને યુપીમાં દલિત નેતા તરીકે અસરકારક માનવામાં આવે છે, પરંતુ વર્ષ 2022માં વિધાનસભા ચૂંટણીમાં હાર્યા બાદ મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ એપ્રિલમાં બસપા સુપ્રીમોને જવાબ આપ્યો હતો. તેને જોઈને લાગે છે કે ખડગે યુપીમાં દલિતોને આકર્ષવા માટે જોરશોરથી અને જોરશોરથી પ્રયાસ કરી શકે છે.
જ્યારે ખડગેને માયાવતી સામે મેદાનમાં ઉતારવામાં આવ્યા હતા
કોંગ્રેસે 2022ની વિધાનસભા ચૂંટણી બાદ માયાવતીને જવાબ આપવા માટે મલ્લિકાર્જુન ખડગેને મેદાનમાં ઉતાર્યા હતા. વાસ્તવમાં, 9મી એપ્રિલ, 2022ના રોજ રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું હતું કે તેમણે યુપી વિધાનસભા ચૂંટણી માટે ગઠબંધન માટે માયાવતીનો સંપર્ક કર્યો હતો, પરંતુ તેમણે કોઈ જવાબ આપ્યો ન હતો, કદાચ તેઓ ભાજપથી ડરી ગયા છે. તેના જવાબમાં, 10 એપ્રિલ 2022, રવિવારે માયાવતીએ કહ્યું હતું કે રાહુલ ગાંધીએ બોલતા પહેલા 100 વાર વિચારવું જોઈએ. તેમનું નિવેદન તેમની જ્ઞાતિવાદી વિચારસરણી દર્શાવે છે. ત્યારબાદ AICC એ BSP સુપ્રીમોને જવાબ આપવા માટે રાજ્યસભામાં વિપક્ષના નેતા દલિત સમુદાયના મલ્લિકાર્જુન ખડગેને આગળ મોકલ્યા.
દક્ષિણ ભારતમાં કોંગ્રેસનો માર્ગ
દક્ષિણ ભારતમાં, આ 5 રાજ્યો કર્ણાટક, તેલંગાણા, આંધ્રપ્રદેશ, કેરળ અને તમિલનાડુમાં, 129 લોકસભા બેઠકોમાંથી, કોંગ્રેસ પાર્ટી પાસે હાલમાં 28 બેઠકો છે. કોંગ્રેસ દક્ષિણ ભારતમાં દલિત નેતા તરીકેની મલ્લિકાર્જુનની છબીને કેશ કરવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે, પરંતુ આ પછી પણ પાર્ટીનો રસ્તો આસાન બનવાનો નથી. આંધ્ર પ્રદેશમાં જગનમોહન રેડ્ડી બોલે છે, જ્યારે તેલંગાણામાં કેસીઆર વર્ચસ્વ ધરાવે છે. અહીં વિપક્ષ તરીકે ભાજપ પગ ફેલાવવા તૈયાર છે. કર્ણાટકમાં આવનારી ચૂંટણીમાં તેઓ ભાજપની સામે પાર્ટીના મહત્વના ચહેરા તરીકે ઉભરી શકે છે.
