🇮🇳”હર ઘર તિરંગા” 🇮🇳 ગુજરાત જન એકતા ન્યૂઝના સ્પોર્ટસ જર્નાલિસ્ટ પ્રદિપ ત્રિવેદીનો ખાસ અહેવાલ – જાણો વધુ

✍🏻🇮🇳પ્રદીપ ત્રિવેદી – સ્પોર્ટસ જર્નાલિસ્ટ

હમ ઘર ઘર જાયેંગે, એક નયા ઉજાલા લાયેંગે.. હમ હર ઘર જાયેંગે,એક વિજયી વિશ્વ તિરંગા લહેરાયેંગે.
વિજયી વિશ્વ તિરંગા પ્યારા, ઝંડા ઊંચા રહે હમારા.
ત્રિરંગો યાને રાષ્ટ્ર્ર ધ્વજ એ આપણા દેશની ઓળખ છે. આપણા દેશનું પ્રતીક છે. આપણા દેશની આન, બાન અને શાન છે. ગગનગામી લહેરાતો આપણો રાષ્ટ્ર્ર ધ્વજ એ આપણી શાન છે.
રાષ્ટ્ર્ર ધ્વજ એ દેશની વિચારસરણી, દેશની ભાવના, દેશની એકતા, બલિદાન અને શોર્ય નું પ્રતીક છે. એ તેની ગાથા રજૂ કરે છે. કોઈપણ દેશની ઓળખ એ તેનો રાષ્ટ્ર ધ્વજ હોય છે. જે દેશની વિચારસરણી રજૂ કરે છે.
રાષ્ટ્ર્ર ધ્વજ એ આપણું ગૌરવ છે.આપણું અભિમાન છે.આપણી વીરતા અને સ્વતંત્રતા નું પ્રતીક છે. એક વાર હાથમા તિરંગો પકડી તો જુઓ.. કેવી શૌર્યભરી ફીલિંગ્સ આવે છે. તિરંગામાં એટલી તાકાત છે, એટલી ઉર્જા છે કે હાથ માં પકડતા જ તમારા માં દેશભક્તિ, દેશ ગૌરવ આપો આપ.. નીખરી ઉઠે છે, ઉછળી ઉઠે છે. એક વાર રાષ્ટ્ર્ર ધ્વજ લઈને દોડી તો જુઓ.. કેવો જુસ્સો પ્રગટી ઉઠે છે. રોમે રોમ.. એક નયા જુસ્સા, દેશ કે લિયે મર -મિટને કી ભાવના ઔર દેશપ્રેમ ખીલ ઉઠતા હૈ, યારો.

રાષ્ટ્ર્ર ધ્વજ એટલેજ દેશનું સન્માન, દેશનું ગૌરવ, દેશ ની વીરતા,દેશની વિરાંજલિ,દેશની શહાદાતી શ્રદ્ધાંજલિ છે.જયારે કોઈ ખેલાડી દેશ નાં ગૌરવ સમો વિજય મેળવે છે ત્યારે તે તિરંગો લહેરાવે છે, તિરંગો લઈ ને શાનપૂર્વક દોડે છે, વિશ્વને પોતાના દેશનું ગૌરવ રાષ્ટ્ર્ર ધ્વજ દ્વારા દર્શાવે છે. એજ રીતે દેશ ની કોઈ મહાન વિભૂતિનું આ દુનિયામાંથી મહા પ્રયાણ થાય ત્યારે તેમજ દેશની રક્ષા કાજે શહીદ થતા, વીરગતીને પામતા શહીદો માટે પણ આ રાષ્ટ્ર્રધ્વજ ‘તિરંગો ‘તેમની મહાનતા ને, વીરતાને ભેટીને શ્રદ્ધાંજલિ આપે છે. આમ રાષ્ટ્ર્રધ્વજ એ શૌર્ય અને ગૌરવ નું પ્યારું પ્રતીક છે.
આજે ભારત દેશ જ્યારે આઝાદી નાં 75 વર્ષ નાં અમૃત મહોત્સવ ની ઉજવણી “હર ઘર તિરંગા ” થી કરી રહ્યો છે ત્યારે ઘરે ઘરે રાષ્ટ્ર્ર ભક્તિ ઉજાગર કરવા માટે નું, દેશનું ગૌરવ અનુભવવા માટેનો આ શ્રેષ્ઠ આવકારદાયક કાર્યક્રમ છે. વિશ્વ નાં કોઈ પણ ખૂણે વસતો ભારતવાસી તિરંગો ફરકાવી ને દેશ ની આ ઉજવણી માં જરૂર સહભાગી થશે અને ગૌરવ અનુભવશે.. કે.. હું.. “ભારતીય ” છું, તિરંગો અમારી શાન છે.
આ પ્રાણ પ્યારો “તિરંગો” રાષ્ટ્રધ્વજ બનતા પહેલા…અનેક પ્રયોગાત્મક તબક્કાઓ માં થી પસાર થયાં પછી આખરે ભારતીય સ્વતંત્રતા સેનાની અને મહાત્મા ગાંધીજી નાં નજીકનાં અનુયાયી એવા શ્રી પિંગાલી વેંકેયા દ્વારા તૈયાર થઇ ને 22 મી જુલાઈ,1947 નાં રોજ યોજાયેલી બંધારણ વિધાનસભાની બેઠક દરમ્યાન અપનાવવા માં આવ્યો હતો.

મહાત્મા ગાંધીજી એ સૌપ્રથમ 1921માં ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રસ સમક્ષ ‘ધ્વજ ‘ નો પ્રસ્તાવ મુક્યો હતો અને તેમના નિકટનાં કૃષિવાદી તેમજ શિક્ષ્ણવિદ એવા પીંગાલી વેંકૈયાને રાષ્ટ્ર્ર ધ્વજની ડિઝાઇન તૈયાર કરવાનું કહેવામાં આવ્યું હતું.
આ રાષ્ટ્ર્ર ધ્વજની સ્પષ્ટતા અને મહત્વ સમજાવતા ભારતના પ્રથમ ઉપરાષ્ટ્ર્ર પતિ અને બીજા રાષ્ટ્રપતિ એવા ફિલસુફ સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણનને કહ્યું હતું કે ” આ ત્રણ રંગ નું ખાસ મહત્વ રહેલું છે. પ્રથમ રંગ,કેસરી રંગ છે. કેસરી યાને ભગવો રંગ એ ત્યાગ અને બલિદાન સૂચવે છે. આપણા નેતાઓ એ ભૌતિક લાભોનો ત્યાગ કારવો જોઈએ અને પોતાને તેમના કાર્ય માં સમર્પિત કરવું જોઈએ.બીજો, મધ્યમાં સફેદ રંગ છે. જે સત્ય અને શાંતિનાં માર્ગનું સૂચન કરે છે.આપણા નેતાઓ કોઈ પણ ડાઘ વગરના સફેદ રંગના વસ્ત્રો જેવા શુદ્ધ હોવા જોઈએ. ત્રીજો અને અંતિમ રંગ લીલો છે જે હરિયાળી કૃષિ સાથે સંકળાયેલ છે. આપણા નેતાઓ એ દેશને કૃષિ યાને અન્નથી હર્યો ભર્યો, હરિયાળો રાખવા નો છે. આમ આપણો આ ત્રિરંગો ‘ બલિદાન, શાંતિ અને સમૃદ્ધિ ‘ નું ઉત્તમ પ્રતીક છે. વચ્ચે સફેદ રંગમાં અશોક ચક્ર છે..એ ધર્મનાં કાયદાનું ચક્ર છે. ચક્ર એ શાંતિ પૂર્ણ પરિવર્તનની ગતિશીલતાને રજૂ કરે છે.જેઓ આ ત્રિરંગા ધ્વજ હેઠળ કામ કરે છે તેમના માટે સત્ય, ધર્મ, શાંતિ અને બલિદાન એ નિયંત્રક સિદ્ધાંત હોવા જોઈએ.”

રાષ્ટ્ર્ર ધ્વજનાં ઇતિહાસ ની એક ઝાંખી જોઈએ તો.. એક ભારતીય ધ્વજનો વિચાર સૌ પ્રથમ 1857 નાં બળવા પછી ભારતના બ્રિટિશ શાસકો દ્વારા આવ્યો હતો. જો કે એ વખતે ભારતનાં વિવિધ રજવાડાઓનાં શાસકો વિવિધ ડિઝાઇનનાં સંખ્યાબંધ ધ્વજનો ઉપયોગ કરતા હતા.
ભારતનાં ધ્વજની પ્રથમ ડિઝાઇન પશ્ચિમ હેરાલડિક પર આધારિત હતી. તે કેનેડા અને દક્ષિણ આફ્રિકા સહિત અન્ય બ્રિટિશ વસાહતો નાં ધ્વજ સમાન હતી. પણ આ પછી રાણી વિક્ટોરિયા એ ધ્વજમાં ભરતીયતા લાવવા માટે ‘ નાઈટ કમાન્ડર ઓફ ધ ઓર્ડર ઓફ ધ સ્ટાર ઓફ ઇન્ડિયા ‘ ની રચના કરી હતી.
સૌ પ્રથમ ભારત માટે પ્રસ્તાવિત ધ્વજ માટેની પ્રક્રિયા 1904થી જોવા મળે છે. જેનો ‘એન્ગલો -ઇન્ડિયન ‘સાપ્તાહિક માં ઉલ્લેખ થયેલો છે.એ પ્રમાણે ધ્વજમાં ઘેરો વાદળી, લીલો અને આછો વાદળી રંગનાં પટ્ટા છે અને ડાબી બાજુએ ઉભી જાંબલી બેન્ડમાં નક્ષત્રનાં તારાઓ છે.
આ પછી,1905,1906 અને 1907 માં અનેક પ્રકારે ધ્વજ વિવિધ રીતે નિર્માણ પામ્યા હતા. તેમાં તે સમય નાં હિન્દૂ સુધારક અને સ્વામી વિવેકાનંદનાં શિષ્યા સિસ્ટર નિવેદિતા દ્વારા પણ ધ્વજ તૈયાર કરાયો હતો.
હવે વિદેશની ધરતી પર ભારતનો ધ્વજ ફરકવવાનું બહુમાન મેડમ ભીકાજી કામાં નાં ફાળે જાય છે..જર્મની માં સ્ટુટગાર્ટ ખાતે યોજાયેલ આંતર રાષ્ટ્રીય સમાજવાદી પરિષદ માં 22મી ઓગસ્ટ,1907નાં રોજ મેડમ ભિખાજી કામા એ ધ્વજ ફરકવવાનું શૌર્યભર્યું કાર્ય કર્યું હતું.અહીં રજૂ કરેલ ‘ વંદે માતરમ’ ધ્વજ એ ભારતીય સ્વતંત્રતાનાં ચળવળ નો એક ભાગ હતો.આ ત્રિરંગા માં ઉપરનાં ભાગે લીલો રંગ જેમાં આંઠ પ્રાંતો નું પ્રતિનિધિત્વ કરતા આંઠ સફેદ કમળ, નીચે લાલ રંગનાં પટ્ટા પર એક સૂર્ય અને એક અર્ધ ચંદ્ર નું ચિહ્નન , અને વચ્ચે પીળા રંગનાં પટ્ટા માં હિન્દી માં ‘વંદે માતરમ ‘ લખ્યું હતું.
હવે વર્તમાન ધ્વજનાં જન્મદાતાએવા તેલુગુ બ્રાહ્મણશ્રી પીંગાલી વેંકેયા એ 1916માં ગાંધીજીનાં અનુયાયી બનીને એક પુસ્તિકાનાં રૂપમાં 30 જેટલી નવી ડિઝાઇન બનાવી આપી હતી. પણ ગાંધીજી તેમાં હજી ફેરફાર ઇચ્છતા હતા. એ જ વર્ષે એની બેસન્ટ અને બાળ ગંગાધર તિલકે ‘હોમ રુલ ચળવળ ‘નાં ભાગરૂપે નવો ધ્વજ બનાવ્યો. આ ધ્વજમાં લાલ અને લીલા આંઠ આડા પટ્ટા હતા.જેમાં ઉપલા ડાબા ખૂણે યુનિયન જેક નું ચિહ્નન, જમણી બાજુએ એક તારો અને અર્ધ ચંદ્ર, અને ત્રાસી રીતે ગોઠવાયેલા સાત તારાઓ ચીતરવામાં આવ્યા હતા. આ ધ્વજનાં ઉપયોગ પર કોઈમ્બતુરનાં મેજિસ્ટ્રેટ એ પ્રતિબંધ મુક્યો હતો.
1921માં સફેદ,લીલો અને લાલ રંગ નો ત્રિરંગો ધ્વજ ચરખા સાથે કોંગ્રેસની બેઠકમાં રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો.ગાંધીજી એ એપ્રિલ,1921 માં તેમના જર્નલ ‘યંગ ઇન્ડિયા ‘માં ભારતીય ધ્વજની જરૂરિયાત વિશે લખ્યું હતું. ધ્વજમાં ચરખો મુકવાનો વિચાર લાલા હંસરાજ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો… અને ગાંધીજીએ આ ચરખાનો સમાવેશ થાય એ રીતે ધ્વજની ડિઝાઇન કરવાનું કામ પિંગાલી વેંકેયા ને સોંપ્યું હતું.1929માં ગાંધીજીએ ધ્વજનાં રંગોમાં વધુ બિનસાંપ્રદાયિકતા લાવવા સફેદ રંગ ઉમેરાવ્યો. એ વખતે લાલ, સફેદ અને લીલો રંગ અને વચ્ચે ચરખો રાખવો તેવું નક્કી થયું હતું. આવો ધ્વજ એપ્રિલ,1923 માં નાગપુરમાં કોંગ્રેસના સ્થાનિક સ્વયંસેવકો દ્વારા ફરકવવામાં આવ્યો હતો.1લી, મે, 1923 નારોજ નાગપુર કોંગ્રેસ સમિતિનાં સચિવ જમનાલાલ બજાજે ધ્વજ સત્યાગ્રહ ની શરૂઆત કરી હતી. જુલાઈ,1923 માં જવાહરલાલ નહેરુ અને સરોજિની નાયડુ નાં આગ્રહથી કોંગ્રેસ સમિતિ ની બેઠકમાં ધ્વજ ચળવળને સમર્થન આપ્યું અને ધ્વજ ચળવળનું સંચાલન સરદાર વલ્લભ ભાઈ પટેલ ને સોંપાયું હતું. રાષ્ટ ધ્વજનાં સન્માનની જાળવણીનો ખ્યાલ એ સ્વતંત્રતા સંગ્રામનો એક અભિન્ન ઘટક બની ગયો હતો.
1931માં, ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ દ્વારા સત્તાવાર રીતે ‘કેસરી, સફેદ અને લીલા રંગનાં ત્રણ પટ્ટા સાથે મધ્યમાં ચરખા વાળા ધ્વજ ને અપનાવવામાં આવ્યો. આ “સ્વરાજ ધ્વજ”ને ‘રાષ્ટ્રીય એકતા ‘નાં પ્રતીક તરીકે બિરદાવવામાં આવ્યો હતો.. આમ ધ્વજ એ ભારતની સંસ્થાનો એક મહત્વપૂર્ણ માળખાકીય ઘટક બની ગયો.
મહત્વની ઘટના 14 મી,જુલાઈ,1947 નાં રોજ બની.સમિતિએ ભલામણ કરી કે ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસનાં ધ્વજને યોગ્ય ફેરફાર સાથે ભારતના “રાષ્ટ્ર ધ્વજ ” તરીકે સ્વીકારવામાં આવે. આ ફેરફારો માં ચરખાની જગ્યાએ “અશોક -ધર્મ ચક્ર ” મુકવામાં આવ્યું.જો કે આ ફેરફારથી ગાંધીજી બહુ ખુશ નાં હતા…. પણ બધાની સહમતી હોય તેમણે સ્વીકાર કર્યો હતો.
આખરે, 22મી, જુલાઈ 1947 નાં રોજ બંધારણ સભામાં નહેરુ દ્વારા ધ્વજ ની દરખાસ્ત રજૂ કરવામા આવી અને આ દરખાસ્ત ને સર્વાનુમતે મંજુર કરવામાં આવી હતી. અને એ પછી ત્રિરંગો ભારત નો “રાષ્ટ્ર્ર ધ્વજ ” બન્યો હતો.જે ત્રિરંગો દરવર્ષે 15મી ઓગસ્ટનાં રોજ વડાપ્રધાન શ્રી દ્વારા લાલકિલ્લા પર અને 26મી જાન્યુઆરીનાં રોજ રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા ઇન્ડિયાગેટ પર ફરકાવવામાં આવે છે.
21મી, નવેમ્બર,1947નાં રોજ ભારતનાં ધ્વજ ની પ્રથમ ટિકિટ બહાર પાડવામાં આવી હતી જે વિદેશી પત્રવ્યવહાર માટે હતી.
ત્રિરંગા રાષ્ટ્ર્ર ધ્વજના જન્મદાતા શ્રી પિંગાલી વેંકેયા નો જન્મ આંધ્ર પ્રદેશનાં માછલીપટ્ટનમ નજીક ભટલાપેનુમારું ખાતે તેલુગુ બ્રાહ્મણ પરિવારમાં 2જી ઓગસ્ટ,1876નાં રોજ થયો હતો. તેઓ પ્રખર કૃષિવાદી અને શિક્ષણ શાસ્ત્રી હતા.જેમણે માછલીપટ્ટનામ માં એક શૈક્ષણિક સંસ્થાની સ્થાપના કરી હતી.4થી જુલાઈ,1963 માં તેઓ ગરીબીમાં મૃત્યુ પામ્યા હતા.2009માં તેમની યાદમાં એક ટપાલ ટિકિટ બહાર પાડવામાં આવી હતી.
“વિજયી વિશ્વ તિરંગા પ્યારા, ઝંડા ઊંચા રહે હમારા “ગીત 1948માં ફિલ્મી ડાયરેક્ટર લલિતચંદ્રા મહેતા દ્વારા બનાવાયેલ ફિલ્મ “આઝાદી કી રાહ પર ” માં ફિલ્માવાયું હતું.જેના ગીતકાર શ્યામલાલ ગુપ્તા,મ્યુઝિક ડાયરેક્ટર જી ડી કપૂર અને ગાયક બી એસ નાનજી હતા.આ ફિલ્મના સ્ટાર જયરાજ, પૃથ્વીરાજ,જગદીશ સેઠી,વનમાલા અને સુનાલીદેવી હતી. હિન્દુસ્તાન કલા મંદિર નું આ પ્રોડકશન હતું.
આમ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ‘ આઝાદીનો અમૃત મહોત્સવ’ 13,14,15 ઓગસ્ટ” હર ઘર તિરંગા” દ્વારા ઘરે ઘરે રાષ્ટ્ર્ર ભક્તિના ઉજાગર દ્વારા ઉજવવાનો સ્તુત્ય પ્રયત્ન કર્યો છે.